2026 жылғы 23 тамызда Қазақстанның саяси жүйесінде маңызды оқиға – Құрылтай депутаттарының алғашқы сайлауы өтеді. Бұл сайлау жаңа бір палаталы заң шығарушы органның құрамын қалыптастырып қана қоймай, еліміздегі конституциялық реформалардың іс жүзіндегі жаңа кезеңін айқындайды, деп хабарлайды QULAGER.KZ.
Құрылтайдың құрылуы – Қазақстанның саяси институттарын жаңғыртуға бағытталған өзгерістердің бірі. Жаңа модель бойынша бұрынғы екі палаталы Парламенттің орнына бір палаталы заң шығарушы орган жұмыс істейді. Оның құрамына бес жылдық мерзімге 145 депутат сайланады. Осы арқылы заң шығару жүйесінің құрылымы өзгеріп, өкілді биліктің жаңа форматы қалыптасады. Құрылтайдың негізгі міндеттерінің қатарында заңдар қабылдау, республикалық бюджетті бекіту және Үкімет қызметіне парламенттік бақылау жасау бар. Демек, жаңа орган тек заң шығаратын институт ретінде ғана емес, мемлекеттік шешімдердің ашықтығы мен есептілігін қамтамасыз ететін маңызды саяси тетік ретінде де қарастырылады.
Алғашқы сайлаудың басты ерекшелігі – Құрылтай депутаттарының партиялық тізім бойынша сайлануы. Бұл жағдайда саяси партиялардың сайлаушылар алдындағы жауапкершілігі арта түседі. Партиялар өз бағдарламаларын ұсынып, қоғам үшін маңызды мәселелерге қатысты ұстанымдарын танытады. Ал азаматтар сол бағдарламалар мен саяси бағыттарға сүйене отырып, өз таңдауын жасайды. Партиялық жүйеге негізделген сайлау форматы саяси күштердің жауапкершілігін де күшейтеді. Себебі депутаттық мандаттың берілуі партиялардың сайлаушылар тарапынан алған қолдауына тікелей байланысты. Бұл өз кезегінде партияларды қоғамның сұранысына жауап беретін нақты бағдарламалар әзірлеуге, сайлауалды міндеттемелерін жүйелі түрде ұсынуға және кейін олардың орындалуы бойынша есеп беруге ынталандырады.
23 тамыздағы дауыс беру – жаңа саяси институттың қалыптасуындағы шешуші кезеңдердің бірі. Сайлау алдындағы үгіт-насихат жұмыстары 23 шілдеде басталып, 22 тамызда аяқталады. Ал сайлау қарсаңындағы соңғы күн – тыныштық күні. Осы кезеңде сайлаушылар саяси партиялардың бағдарламаларымен танысып, өз таңдауларын саралауға мүмкіндік алады.
Құрылтай сайлауының саяси маңызы оның жаңа органды қалыптастыруымен ғана шектелмейді. Сайлау азаматтардың мемлекеттік басқару жүйесіне қатысуының нақты тетігі ретінде де маңызды. Өйткені заң шығарушы органның құрамын қалыптастыру арқылы азаматтар елдің алдағы даму бағытына қатысты өз ұстанымдарын білдіреді. Жаңа Құрылтайдың алдында қоғам үшін маңызды міндеттер тұр. Экономикалық даму, әлеуметтік саясат, азаматтардың құқықтарын қорғау, мемлекеттік басқарудың тиімділігі, өңірлердің дамуы және заңнаманы жетілдіру секілді бағыттар алдағы кезеңдегі заң шығару жұмысының негізгі мәселелеріне айналуы ықтимал.
Бұл ретте жаңа заң шығарушы органның тиімділігі тек оның құрылымына емес, депутаттардың кәсібилігіне, саяси жауапкершілігіне және сайлаушылармен тұрақты байланысына байланысты болады. Құрылтайдың алғашқы құрамы осы институттың жұмыс мәдениетін қалыптастыратындықтан, алғашқы шақырылымның саяси және қоғамдық маңызы ерекше.