Ұсынылып отырған Жаңа Конституция жобасы мемлекеттіліктің іргетасын қайта бекемдеуге бағытталған жүйелі құжат деуге толық негіз бар. Мұнда декларативті ұраннан гөрі, нақты құқықтық архитектура айқын көрінеді.
Ең алдымен, егемендік, тәуелсіздік, унитарлық құрылым, аумақтық тұтастық және басқару нысанының өзгермейтін құндылықтар ретінде Конституцияның алғашқы бөлімінде бекітілуі – саяси-құқықтық тұрғыдан өте маңызды қадам. Бұл нормалар мемлекеттің «қызыл сызықтарын» анық көрсетіп, кез келген саяси конъюнктурадан жоғары қоятын құқықтық қалқан қызметін атқарады.
Қазақстанның унитарлы мемлекет әрі президенттік республика екенінің нақты тұжырымдалуы бұрыннан айтылып жүрген ғылыми және сараптамалық ұсыныстардың институционалдық деңгейде жүзеге асқанын аңғартады. Бұл басқару жүйесіндегі екіұштылықты жойып, билік тармақтарының жауапкершілік шекарасын айқындай түседі.
Сондай-ақ әкімшілік-аумақтық құрылымды қатардағы заңмен емес, конституциялық заңмен белгілеу ұсынысы орталық пен өңірлер арасындағы қатынастарды құқықтық тұрғыдан тұрақтандыруға бағытталған. Бұл мемлекеттің тұтастығын сақтай отырып, басқарудың болжамдылығын арттырады.
Айрықша назар аударарлық тағы бір жаңалық – егемендіктің нақты иесі ретінде халықтың конституциялық деңгейде бекітілуі. «Мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы және егемендік иесі – Қазақстан халқы» деген норма формальді демократиядан мазмұнды демократияға бетбұрысты білдіреді. Референдум атауының «жалпыхалықтық» деп өзгеруі де осы логиканың жалғасы.
Жалпы алғанда, бұл жоба Конституцияны тек құқықтық құжат емес, ұлттық бірегейлік пен мемлекеттіліктің стратегиялық компасы ретінде қарастыратынын көрсетеді. Егемендік пен аумақтық тұтастықты өзгермейтін құндылық ретінде бекіту – болашаққа тасталған құқықтық якорь.
Нұржан Сейтжанов,
Түркістан облыстық мәслихатының депутаты.